Crime busters op school

Het slachtoffer vertelt dat ze haar ex-vriend tegenkwam. Na een woordenwisseling sloeg hij haar keihard in het gezicht en op haar hoofd. De ex ontkent alles. Een belangrijk detail: hij is al eerder door de rechter veroordeeld voor geweld.

‘Als jíj officier van justitie bent in deze strafzaak, wat zou je dan voor straf eisen?’ Dat vraagt officier van justitie Roel Krijtenburg van het parket Rotterdam tijdens een gastles aan de vierde klas van het Stedelijk Gymnasium te Schiedam.
Volgens de leerlingen hoort deze man in de gevangenis thuis. Maar voor hoe lang? De meeste leerlingen stellen een straf van twee jaar voor èn een schadevergoeding aan het slachtoffer van 500 euro.

Dan vertelt de officier hoe het in werkelijkheid is gegaan. Hij eiste twee maanden gevangenisstraf, maar de rechter vond een taakstraf van 60 uur en een proeftijd - een voorwaardelijke gevangenisstraf *- voldoende. De man had namelijk eindelijk een baan gevonden en had een familie waar hij kostwinner voor was. Als hij naar de gevangenis zou gaan, zou hij zijn baan verliezen en zouden zijn vrouw en kinderen ook gestraft worden.

‘En het slachtoffer dan? Die is misschien wel zo getraumatiseerd dat zij ook niet meer kan werken. Waarom wordt er alleen rekening gehouden met de dader?’, vragen de leerlingen zich verontwaardigd af. ‘Omdat in de wet staat dat de rechter ook moet kijken naar de persoonlijke omstandigheden van de dader. We willen namelijk niet dat iemand door zijn straf nog verder in de problemen komt’, antwoordt de officier.

*Voorwaardelijke gevangenisstraf betekent dat je de straf niet hoeft uit te zitten, als je je voor een bepaalde periode, de proeftijd, goed gedraagt.

In een jongerenrechtbank is de officier van justitie, de advocaat en soms de rechter niet ouder dan achttien jaar. Ze veroordelen jongeren die verdacht worden van strafbare feiten. De overtreders krijgen de kans om het goed te maken.

In de Verenigde Staten bestaan jongerenrechtbanken al meer dan 30 jaar. Ook in Engeland, Duitsland en Nieuw Zeeland zijn jongerenrechtbanken te vinden. Ieder land doet het een beetje op zijn eigen manier. Maar bij alle jongerenrechtbanken zijn jongeren verantwoordelijk voor het proces. Zij roepen de strafzaak uit, beoordelen de vervolging, presenteren de feiten en kiezen een straf.

De straffen die jongerenrechtbanken kunnen geven zijn taakstraffen. Zo kan iemand  verplicht worden een essay te schrijven of schade te herstellen. De straffen moeten de overtreders duidelijk maken dat ze zelf verantwoordelijk zijn voor hun gedrag en dat ze de kans krijgen om het goed te maken. Ook de jongeren van de jongerenrechtbanken zelf leren veel. Ze moeten problemen oplossen, conflicten de wereld uit helpen en goed kunnen onderhandelen.

In Nederland bestaan geen jongerenrechtbanken. Wel zijn er scholen die rechtzaken door leerlingen laten naspelen.

Wat doet een schoolwacht en helpt het? Zeven vragen aan schoolwachten Michael, Yassir, Chayenne en Manon van de Christelijke Scholengemeenschap Buitenveldert. ‘We hebben veel bonnen uitgeschreven.’

Wat is een schoolwacht?
‘Als schoolwachten hebben we fel blauwe jassen aan. We letten op leerlingen die vechten, rennen door school of zich op plekken bevinden waar ze niet mogen zijn. Na drie keer waarschuwen schrijven we een gele bon uit. Leerlingen die drie bonnen hebben, moeten op het matje komen bij een docent.’

Hoe word je een schoolwacht?
‘Elke derdeklasser moet minimaal een week schoolwacht zijn. Je krijgt vooraf een uur training over hoe je moet reageren op lastige situaties. Schoolwachten moeten altijd netjes zijn en respect tonen.’

Hoe werkt het?
‘Elke dag zijn acht leerlingen schoolwacht. Twee ervan zijn coördinator. We hebben mobilofoons om met elkaar contact te houden. Er is altijd een conciërge als achtervang. Als we het goed doen, krijgen we na afloop een certificaat.’

Hoe pakken jullie het aan?
‘We zijn alle eerste klassen langsgegaan om uit te leggen wat schoolwachten doen. We vertellen wat wel en niet mag, en dat ze naar ons moeten luisteren anders wordt het niks.’ Een andere schoolwacht: ’Ik werd opeens aangesproken met meneer door de eerste klassers.’

Wat vinden jullie vrienden ervan?
‘Soms proberen vrienden er natuurlijk wel onderuit te komen, maar daar geven we niet aan toe. Het is wel opvallend dat iedereen opeens je vriend wil zijn.’

Is het leuk om schoolwacht te zijn?
Ja, zeggen sommige schoolwachten: ’Ik zou wel een tweede keer als coördinator aan de slag willen, om te kijken of ik het beter kan doen dan de eerste keer. Een ander: ’Ik vind het leuk om in zo’n blauw jasje rond te lopen. Leerlingen, maar ook leerkrachten, kijken anders naar je.’
Nee, het is niet leuk, zeggen andere leerlingen! ‘Ik vond het saai’. Een andere schoolwacht valt bij: ‘Ik had zelf helemaal geen tijd meer om pauze te houden en mijn groep luisterde totaal niet. Ze gingen niet staan waar we afgesproken hadden, drukten de hele tijd op de mobilofoon en deden valse meldingen. Ik ben er toen zelf ook mee opgehouden en ben bij mijn vriendinnen gaan staan roken.’

En help het?
‘Onze docenten vinden van wel Er is veel minder rotzooi op school. En het is waar: Er wordt opeens opgeruimd als wij schoolwachten eraan komen.’

De toga’s sleuren over de grond, want die zijn natuurlijk veel te groot. ‘Maar zodra ze die aantrekken, zijn ze helemaal in hun rol,'vertelt officier van justitie Jobine van ’t Westeinde. 'Daar staan officieren, rechters en advocaten!’

De leerlingen van de Weekendschool krijgen de kans om kennis te maken met allerlei beroepen en activiteiten. In Rotterdam vind je de Weekendschool bij de Erasmus Universiteit. Ieder weekeinde komen professionals vertellen over hun werk.

Een rechter, advocaat en officier van justitie Jobine vertellen de leerlingen over hun werk in de rechtszaal. De rechtbank is speciaal voor de leerlingen op zondag open. ‘De scholieren spelen onder begeleiding van echte rechters, officieren en advocaten echte zaken na. 
'Alleen de verdachte is een acteur’, vertelt officier Jobine. ‘Ik vind het heel erg leuk, vooral omdat de jongeren het zelf zo leuk vinden.’